ایران سفر تور مجله گردشگری ایران سفر تور
پادکست آیا می دانید نقطه میانی کشور ایران کجاست؟
تا حالا فکر کردهاید نقطه میانی کشور ایران کجاست؟ و چرا به آن قلب ایران میگویند؟ پاسخ این سوال در استان یزد و میدان مارکار است. جایی که برج ساعت تاریخی با بیش از ۷۰ سال مرکز ایران را نشان میدهد. با مطالعه ادامه مقاله، تاریخچه و معماری این مکان تاریخی و مسیر دسترسی به آن را بیشتر بشناسید.
نقطه وسط ایران کجاست
مرکز دقیق جغرافیایی ایران در استان یزد قرار دارد؛ جایی که ساعت ماکار بهعنوان نشانه رسمی این نقطه شناخته میشود. این ساعت بزرگ در میدان مارکار، در تقاطع بلوار بسیج و خیابان آیتالله کاشانی یزد واقع شده و از سال ۱۳۲۱ تا امروز، یکی از نمادهای تاریخی کشور است. ساخت این یادمان با هدف خلق بنایی ماندگار در مرکزیترین شهر ایران انجام شد. اگر قصد دارید از این نقطه تاریخی دیدن کنید، با خرید بلیط هواپیما یزد بهراحتی میتوانید به شهر بادگیرها سفر کنید و در مرکز ایران بایستید.
تاریخچه ساعت مارکار
ساعت مارکار یزد یکی از بناهای تاریخی شاخص ایران است که داستان جالبی دارد. در سال ۱۳۱۳ شهرداری یزد برای بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی تصمیم به ساخت بنایی یادبود گرفت. این بنا ابتدا در میدان پهلوی ساخته شد، اما پس از مخالفتها در سال ۱۳۱۵ به میدان مارکار انتقال یافت. عملیات ساخت آن تا سال ۱۳۲۱ ادامه یافت و ماندگارترین بنا در مرکزیترین نقطه ایران را ایجاد نمود.
بانی این پروژه، نیکوکار زرتشتی اهل هند به نام پشوتنجی دوسابایی مارکار بود که هزینه ساخت ساعت، دبیرستان و پرورشگاه مارکار را از اموال شخصی خود پرداخت. او با الهام از عشقش به ایران و شعر فردوسی، اثری خلق کرد که امروز نهتنها نماد مرکز جغرافیایی کشور، بلکه یادگار فرهنگ و خیرخواهی است. برای دیدن این سازه تاریخی و اقامت در قلب ایران، پیش از سفر، رزرو هتل را انجام دهید و بازدید از میدان و مجموعه مارکار را در برنامه خود بگذارید.
به گفته مدیرکل میراثفرهنگی یزد، موتور این ساعت با گذشت بیش از ۷۰ سال همچنان فعال است و تنها با هفتهای یکبار کوک به فعالیت خود ادامه میدهد. برای انجام این کار باید از پلههای داخلی برج تا طبقهبالایی رفت. ساعت مارکار در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و بهعنوان نمادی از مرکز جغرافیایی کشور میان تاریخ، هنر و مهندسی پیوندی ایجاد میکند.
معماری ساعت مارکار
معماری ساعت مارکار در یزد تلفیقی از اصالت ایرانی و دقت هندسی است. این برج چهلمتری با نقشهای مربعشکل طراحی شده و از سه بخش اصلی شامل پایه، بدنه و کلاهک تشکیل شده است. سبک آن یادآور میلها و منارههای دوره سلجوقی است و نمای بیرونی با آجر و سیمان ساخته شده تا استحکام و جلوه تاریخی داشته باشد.
پنجرههای چوبی با تناسب دقیق در بدنه نصب شدهاند تا نور طبیعی را وارد کنند و هماهنگی بصری بنا را حفظ نمایند. بخشهای تزئینی بنا با کاشی لاجوردی و خوشنویسی سفید مزین شدهاند و اشعار ستایشگر فردوسی در آن حکاکی شده است.
برج مارکار مرکز جغرافیایی ایران در میدانی به این نام است که طی ۷ سال تکمیل شد و هنوز هم جلوه با شکوه از هنر و معماری ایرانی را در قلب یزد به نمایش میگذارد.
حکاکی ساعت مارکار
برج ساعت مارکار یزد تنها یک نشانگر زمان نیست؛ بلکه بنای است که هنر و ادبیات ایران را در خود جا داده است. روی بدنه این ساعت تاریخی، اشعاری از یک شاعر محلی به نام مرحوم ناصر حک شده که با ظرافت و نظم خاصی چرخان در اطراف برج قرار گرفتهاند. در چرخش نخست، ابیات فردوسیوار با مضامین فرهنگ، داد و نیکنامی میدرخشند، و در چرخش دوم مصرعهایی دیده میشوند که نام پشوتنجی دوسابایی مارکار، بانی زرتشتی این برج را با افتخار یاد میکنند. مصرع پایانی به شیوه حروف ابجد سال و ساعت پایان ساخت بنا یعنی ۱۳۲۰ هجری شمسی یا ۱۳:۲۰را نشان میدهد؛ عددی که بهصورت هنرمندانه در دل شعر جای گرفته است.
ابیات حک شده روی ساعت به شرح زیر است:
ز فردوسی اکنون سخن یاد گیر سخن های پاکیزه و دلپذی
بزرگی سراسر به گفتار نیست دوصد گفته چون نیم کردار نیست
به داد و دهش دل توانگر کنید ز آزادگی بر سر افسر کنید
جز از نیکنامی و فرهنگ و داد ز رفتار گیتی نگیرید یاد
مصرع اول: چون به سعی و اهتمام مارکار / مصرع دوم: گشت در این برج ساعت برقرار
مصرع سوم: : روح فردوسی پی تاریخ گفت/ مصرع چهارم: شادم از کردار نیک مارکار
این حکاکیها تنها نوشتههای تزیینی نیستند و دلبستگی مردم یزد را با فرهنگ و صداقت نشان میدهد. در پایه و بدنه برج، نشانههایی از تاریخچه ساخت و نام بانی دیده میشود که با خط نستعلیق روی آجر و سیمان حک شدهاند. برخلاف ساعتهای امروزی، عقربههای ساعت مارکار در جهتی مخالف حرکت خودروها میچرخند؛ ویژگیای که بر جذابیت فنی و هنری آن میافزاید.
مسیر دسترسی به ساعت مارکار
برای دیدن ساعت مارکار یزد باید از میدان امام حسین به محل تقاطع بلوار بسیج و خیابان آیتالله کاشانی بروید. از میدان تا کنار ساعت حدود ۵ دقیقه پیادهروی راه است. اما اگر قصد دارید با اتوبوسهای شهری به سمت ساعت بروید، باید سوار اتوبوسهای خطوط میدان امام حسین، انقلاب یا صفائیه شوید.
سخن پایانی
ساعت مارکار یزد تنها نماد زمان نیست؛ بلکه نشانهای از جایگاه فرهنگی، مهندسی و خیرخواهی است که در مرکز ایران نصب شده میباشد. این برج آجری با اشعار حکشده و معماری منحصربهفردش، نمونهای واقعی از همنشینی تاریخ و هنر ایرانی است. اگر خواستید مرکز ایران را از نزدیک ببینید و همزمان با تاریخ، ادبیات و زیبایی معماری روبهرو شوید، بازدید از ساعت مارکار را از دست ندهید.
همیشه فکر میکردم مرکز ایران تو اصفهانه، نه یزد! چطور مشخص شده که دقیقاً یزد وسط کشوره؟
این باور بین خیلیها رایجه، چون اصفهان از نظر جغرافیایی هم در مرکز نقشه دیده میشه. ولی محاسبات دقیق سازمان نقشهبرداری کشور با در نظر گرفتن طول و عرض جغرافیایی ثابت کرده که نقطه میانی ایران در میدان مارکار یزد قرار داره.